Το θέμα (27/01) Μέρος B΄

2. «Μείνον επί της χρείας».

Με την λέξιν «άρτος» εξηγούν οι ερμηνευτές, συνυπονοεί ο Κύριος και ό,τι άλλο αναγκαίο στην υλική υπόσταση του ανθρώπου. Όλα τα απαραίτητα υλικά αγα­θά. Χρησιμοποιεί μόνον τον «άρτον» όχι γιατί ήθελε να αποκλείσει κάθε άλλο είδος τροφής, αλλά γιατί το ψωμί είναι η βάση και το κυριότερο συστατικό για τη συντήρηση του σώματος.

Ακόμη, θέλησε o Κύριος να περιορίσει την έκταση των υλικών αναγκών και έτσι να μας υπενθύμιση μια σπουδαία αρετή, την ολιγάρκεια, και την εγκράτεια. Αρε­τές που μας εξομοιώνουν με τους αγγέλους.

Γράφει σχετικά ο αγ. Γρηγόριος Νύσσης: «Όποιος αποβλέπει στο να υπηρετεί  τις ανάγκες της φύσεως, χωρίς να φορτώνεται τίποτε περισσότερο από το αναγ­καίο, με τις ανόητες φροντίδες, δεν υπολείπεται καί πολύ από τους αγγέλους, επειδή μιμείται την ελευθερία εκείνων από κάθε ανάγκη, με το να είναι ολιγαρκής. Γι' αυτό πήραμε την εντολή να ζητάμε αυτό πού είναι αρκετό, για να συντηρηθεί η σωματική μας υπόσταση. Όταν προσευχώμαστε : δώσε  μας το ψωμί, δεν ζητάμε απολαύσεις, ούτε πλούτη, ούτε πολύτιμα καί στολισμένα με άνθη φορέματα, ούτε χρυσαφικά, ούτε πολύτιμους λίθους, ούτε αργυρά σκεύη, ούτε ιδιοκτησία χωραφιών, ούτε στρατιωτικά αξιώματα, ούτε... αλλά ζητάμε ψωμί. Βλέπεις πόσην ευρύτητα έχει η διδασκαλία; Πόσες αλή­θειες περικλείει η σύντομη αυτή φράση;»

Η ποικιλία και η αφθονία και ότι ικανοποιεί τη γεύση ή την επιδειξιομανία και ματαιοδοξία, οδοποιούν και προς άλλες ηδονές και απολαύσεις. Εύκολα περνάς από την κοιλιοδουλεία στη σαρκολατρεία.

Κάθε υπέρβαση στην τροφή καί το ποτό είναι επιβλα­βής στην υγεία και του σώματος καί της ψυχής. Αν δεν μάθει ο άνθρωπος να αυτοκυριαρχείται και να εγκρατεύεται, πολύ γρήγορα θα χάση τον έλεγχο του εαυτού του και σε άλλους τομείς της ζωής του. Και τότε θα ανατραπεί η τάξη ανάμεσα στο πνεύμα και στην ύλη. Το πνεύμα θα εγκατάλειψη τα ηνία και ο όλος άνθρωπος θα γίνει ένα ξέφρενο όχημα, που οδηγείται στην καταστρο­φή.

Ας θυμηθούμε τη γνωστή στιχομυθία του π. Ιωήλ Γιαννακοπούλου με ένα από τα πνευματικά του παιδιά, όταν πληροφορήθηκαν, ότι κάποιος γνωστός τους ιερω­μένος είχε γίνει Δεσπότης:

-Και στα δικά σου, πάτερ Iωήλ.

-Α, παιδί μου, εγώ θέλω να γίνω κάτι ανώτερο.

-Ανώτερο; Δηλαδή, Αρχιεπίσκοπος;

-Όχι. Ακόμα ανώτερο.

-Τί ανώτερο; Πατριάρχης;

-Ακόμα ανώτερο, επιμένει ο Γέροντας.

-Ε, πάτερ, δεν υπάρχει ανώτερο! Τί, δηλαδή, θέλεις να γίνεις;

-Θέλω να γίνω αυτοκράτορας, αλλά με... δασεία!

Που σημαίνει: Το ανώτερο στοιχείο, το πνεύμα να επιβάλλεται στη σάρκα. Αλλά αυτό δεν γίνεται χωρίς κάποια άσκηση. Σ' αυτό στοχεύει η ασκητική του σώμα­τος, που γίνεται μέσα στα πλαίσια του μέτρου και των κανόνων της Εκκλησίας.

«Μείνον επί της χρείας»

Είναι μια επιγραμματική σύσταση του αγ. Γρηγορίου Νύσσης. Ο σοφός πατήρ χρησιμοποιεί το παράδειγμα του φιδιού:

«Λένε, πως το ζώο αυτό, δηλ. το φίδι, δεν ανασύρε­ται εύκολα από κείνους που το τραβούν από την ουρά, για να το βγάλουν από κει που έχει τρυπώσει με το κεφάλι, επειδή τα λέπια της ράχης αντιστέκονται, φυσι­κώς αντίθετα προς την κατεύθυνση πού το τραβούν... (Λέπια εννοεί τις διάφορες ευχαριστήσεις της σάρκας, που όταν αρχίσουν οι υποχωρήσεις, γαντζώνονται μέσα μας και όλο και με περισσότερη βουλιμία ζητάνε την ικανοποίηση τους).

»Εάν, λοιπόν, θέλεις να αποφύγεις την συνοίκηση με το ζώο, πρόσεξε το κεφάλι, δηλαδή την πρώτη προσβο­λή του κακού... Μην αφήσεις πέρασμα στο ερπετό που σέρνεται στα ενδότερα και από την πρώτη στιγμή κου­βαλάει μαζί του όλη τη συνοδεία του».

 «Μείνον επί της χρείας», καταλήγει. Περιορίσου στο αναγκαίο.

Όσο δηλαδή τροφοδοτούμε το πάθος της απλη­στίας και βουλιμίας, όλο και περισσότερα θα επιθυμούμε και ακριβότερα και πολυτελέστερα.. Χωρίς κορεσμό.

Πόσοι κίνδυνοι κρύβονται πίσω από την, φαινομενικά, αθώα αυτή βουλιμία! Ατομική υγεία, οικογενειακή αρμο­νία, κοινωνική δικαιοσύνη, ακόμα και η παγκόσμια ειρήνη, συχνά κλονίζονται, γιατί οι άνθρωποι διαρκώς απομακρύ­νονται από την αγιογραφική γραμμή: «έχοντες διατροφάς και σκεπάσματα, τούτοις αρκεσθησόμεθα» (Α΄ Τιμοθ. στ' 8).

Εκτός όμως από την αντικοινωνική, ας σημειώσουμε και την αντιπαιδαγωγική στάση πολλών οικογενειών, πάνω στο θέμα αυτό. Διότι με το να παραθέτομε καθημερινά ποικιλία φαγητών και γλυκών, κάνομε τα παιδιά ανίκανα να αντιμετωπίσουν αύριο οποιεσδήποτε στερήσεις, που θα τους ζητήσει η ίδια η ζωή. Αν δεν εθισθεί το παιδί, από το οικογενειακό τραπέζι, να σέβεται τον κόπο εκεί­νου, που ετοίμασε το φαγητό, έστω κι αν δεν είναι της αρεσκείας του· να δέχεται με καλή διάθεση τη στέρηση ενός γλυκού, να μη απαιτεί για τον εαυτό του την καλύτερη μερίδα κλπ πώς θα μπορέσει να αναμετρηθεί με άλλες σοβαρότερες δυσκολίες με τις οποίες είναι δεμένη η ζωή κάθε ανθρώπου;

Η εγκράτεια και αυτοκυριαρχία, που εκφράζεται με το αποστολικό βίωμα «εν παντί και εν πάσι μεμύημαι και χορτάζεσθαι και πεινάν και περισσεύειν και υστερείσθαι» (Φιλ. δ'  12) κρύβει μυστικά υγείας και ευρω­στίας, για την ψυχή και το σώμα, για άτομα και λαούς.

«Τον άρτον ημών...».

Και μια άλλη έννοια προκύπτει από το αίτημα, με την προσθήκη του «ημών». Την σχολιάζει πάλι ο Γρηγόριος Νύσσης:

«Από Σένα, Κύριε, μου δόθηκε η ζωή. Από Σένα ας δοθεί και ο τρόπος της ζωής. Συ δώσε το ψωμί, δηλαδή ας αποκτήσω την τροφή με δικαίους κόπους. Γιατί αν ό Θεός είναι δικαιοσύνη, όποιος αποκτά τα προς το ζην με πλεονεξία και αδικία, δεν προέρχεται το ψωμί του από τον Θεό, δεν έχει την ευλογία του Θεού».

«Τον άρτον ημών». Το δικό μας ψωμί, όχι των άλλων. Τον άρτο και τα αγαθά, που κερδίζομε με τη νόμιμη και τίμια εργασία μας. Το ψωμί, που προέρχεται από τον κόπο της δουλειάς μας. Να μη φάμε ποτέ -να φυλάξει ο Θεός- ψωμί, που αποκτήσαμε με αδικίες, με «κομπίνες», με απάτες... Ο πλούτος και τα αγαθά, που συνάχθηκαν με άνομους τρόπους και άδικα μέσα, που είναι ιδρώτας και κόπος άλλων, δεν μας ανήκουν, δεν είναι ο άρτος «ημών».           Συνεχίζεται

Το θέμα (27/01) Μέρος Α΄

«TON APTON ΗΜΩΝ TON ΕΠΙΟΥΣΙΟΝ ΔΟΣ ΗΜΙΝ ΣΗΜΕΡΟΝ» Ματθ. στ' 11

Η Προσευχή συνεχίζεται με αιτήματα πού αναφέ­ρονται στις ανθρώπινες πλευρές της ζωής. Το «ως εν ουρανώ» πού προηγήθηκε, φέρνει  τον  άνθρωπο  δίπλα  στην  τάξη  των  αγγέλων. Αλλά για να μη νομισθεί, λέει ο ι. Χρυσόστομος, ότι απαιτείται  και  από  τους  ανθρώπους,  των  αγγέλων  η απάθεια,  για  μεν  τις  εντολές  με  την  ίδια  προθυμία προτρέπει να γίνονται και από μας, όπως και από τους αγγέλους· το αίτημα όμως, που ακολουθεί, απο­βλέπει και στις ανάγκες της υλικής μας φύσεως.

«Ο άγγελος δεν προσεύχεται να του χορηγήσει ο Θεός ψωμί, επειδή έχει τη φύση του ελεύθερη από τέτοιες ανάγκες» εξηγεί και ο Γρηγόριος Νύσσης.

Το αίτημα, λοιπόν, πού ακολουθεί αναφέρεται, κατ' αρχήν, στην υλική υπόσταση του ανθρώπου. Το διαβάζουμε εις Ματθ. στ' 11.

1. «Τον άρτον ημών...».

Είπαν, ότι ο Χριστιανισμός υποτιμά το σώμα και παραθεωρεί τις ανάγκες του, ενώ ενδιαφέρεται αποκλει­στικά για την ψυχή και την «άλλη ζωή». Ας δούμε είναι έτσι;

Η αντίληψη ότι ο Χριστιανισμός υποβαθμίζει την αξία του σώματος, αποτελεί νοθεία της χριστιανικής διδασκαλίας. Τον ισχυρισμό αυτόν χρησιμοποίησε με επιμονή ή αντιχριστιανική προπαγάνδα, για να χτυπήσει την Πίστη. Αντίθετα, ως αιρετικούς χαρακτήρισε ή Εκ­κλησία μας όλους όσοι δίδαξαν την περιφρόνηση στο σώμα.

Απ’ αρχής η χριστιανική διδασκαλία παραδέχθηκε το σώμα ως θείο δώρο και είδε τις φυσικές του ανάγκες σεβαστές. Που στηρίζεται ή θέσις αυτή;

α) Ό Θεός «καταξιοί ιδία χειρί διαπλάσαι το ήμέτερον σώμα» τονίζει ο Μ. Βασίλειος, δείχνοντας την ιδιαίτερη φροντίδα του Θεού για τη διάπλαση του ανθρωπίνου σώματος.

β) «Ο Λόγος σαρξ εγένετο» (Ίωάν. α' 14). Και μόνον ότι ο Θεός περιεβλήθηκε τέλειο άνθρώπινο σώμα, καταρρίπτει τον συκοφαντικό ισχυρισμό της αρνήσεως.

Σχολιάζοντας το γεγονός της Σαρκώσεως ό Μ. Αθανάσιος παρατηρεί:  Ο Χριστός «ιδιοποιείται το σώμα, ώσπερ όργανον εν αυτώ  γνωριζόμενος και ενοικών και τας αισθήσεις πάντων ανθρώπων προσλαμβάνει» και τοιουτο­τρόπως «το σώμα ηγίασεν».

Δέκα αιώνες αργότερα ο Γρηγόριος Παλαμάς υπενθυμίζει, ότι ο Χριστός σαρκώθηκε «ίνα τιμήση την σάρκα και αυτήν την θνητήν».

γ) Οι συνεχείς φροντίδες και το ενδιαφέρον του Κυρίου για το ανθρώπινο σώμα και τις ανάγκες του.

Πόσες χιλιάδες σώματα έθρεψε, πόσα άρρωστα και ανάπηρα κορμιά θεράπευσε. «Περιήγεν όλην την Γαλιλαίαν» όχι μόνον «διδάσκων» άλλα «και θεραπεύων πάσαν νόσον... εν τω λαώ» (Ματθ. δ' 23).

Ακόμα, ό Κύριος με το σώμα αναστήθηκε, με το σώμα αναλήφθηκε και είναι η δική Του ανάσταση αρραβώνας και της δικής μας αναστάσεως με σώματα άφθαρτα.

δ) Η όλη διδασκαλία του Κυρίου, των Αποστόλων και των Ί. Πατέρων, την ίδια αλήθεια υπογραμμίζει. Σταχυολογούμε μερικές απόψεις:

«Το σώμα υμών ναός του εν υμίν Αγίου Πνεύμα­τος εστίν» γράφει στους Χριστιανούς της Κορίνθου ό εμπνευσμένος Απόστολος καΐ καταλήγει: «Δοξάσατε δη τον Θεόν εν τω σώματι υμών και εν τω πνεύματι υμών άτινα εστί του Θεού» (Α' Κορ. στ' 19, 20).

Στόν Τιμό­θεο δίδει συμβουλές για την υγιεινή του σώματος (Α' Τιμ. ε' 23).

Ο ι. Χρυσόστομος μας παραπέμπει στην κατασκευή του σώματος για να θαυμάσομε τον Καλλιτέχνη; «Ει δε θέλεις αυτού καταμαθείν την αρετήν, έπελθε των μελών απάντων την διάπλασιν, το σχήμα, τας ενεργείας, την προς άλληλα συμφωνίαν... Οι τε άγιοι πάντες μετά τού­του ζώντες, την άγγελικήν έκείνην έπεδείξαντο πολιτείαν και ουδεμία και εντεύθεν αυτοίς έγίνετο βλάβη προς τον της αρετής δρόμον...». Και προσθέτει: «γεώδες εστίν (το σώμα) αλλ' εάν θέλω, ουράνιον γίνεται».

'Ο Νικ. Καβάσιλας ρωτάει: «Τί ιερότερο υπάρχει από το σώμα, με το οποίο δια της θ. Κοινωνίας ενώνε­ται ό Χριστός,..,».

«Φυλάξατε την υγεία σαν ένα δώρο πολύτιμο, πού σας έχει δοθεί από τον Θεό» συμβούλευε ο αγ. Σεραφείμ του Σάρωφ.

Όχι σωματοκτόνοι, αλλά παθοκτόνοι.

Υπάρχει βέβαια και ο ασκητισμός, η «πέτρα του σκανδάλου». Τι λέει γι' αυτό ο Χριστιανισμός;

Ο ασκητισμός δεν προήλθε από περιφρόνηση στο σώμα. Άλλωστε δεν αποτελεί γενικό κανόνα. Είναι η εξαίρεση. Το ασκητικό ιδεώδες, λένε οι  Πατέρες, αποβλέπει στο να πειθαρχήσει και υποτάξει το σώμα στην ψυχή.

Και η νηστεία; Η εγκράτεια αποσκοπεί όχι στην άρνηση της τροφής, αλλά στην απάρνηση των θελημάτων μας, εξηγεί ο Μ. Βασίλειος. Γι' αυτά συνιστά «έστω η χρήσις (των υλικών αγαθών) τη χρεία  σύμμετρος». Οι σωματικές ανάγκες να ικανοποιούνται στα πλαίσια του μέτρου, και όχι να κυριαρχούν.

Η γραμμή του Χρι­στιανισμού είναι να σέβεται το σώμα, αλλά το θέλει ιεραρχημένο στο πνεύμα χωρίς ακρότητες -που πάντο­τε τις καταδίκαζε το γνήσιο χριστιανικό πνεύμα- ο Χρι­στιανισμός είδε το σώμα σαν μέσον εκφράσεως της ψυχής· σαν όργανο με το οποίο αποκαλύπτεται η ψυχή.

«Ουκούν ουκ εκ του σώματος η αμαρτία, αλλ' εκ της ψυχής» παρατηρεί ο άγ. Ιωάννης ο Δαμασκηνός. Δεν αμαρτάνει το σώμα, η ψυχή αμαρτάνει, γιατί η ψυχή εκφράζεται με το σώμα.

Ο αγ. Κύριλλος ό Ιεροσολύμων εξηγεί: «Εάν μη θέλης, ουκ οφθαλμός ορά κακώς, ουκ ακούει ους τα μη δέοντα· ου χειρ εκτείνεται επί την πλεονεξίαν ου πους βαδίζει επί την άδικίαν..» και προ­σθέτει «τρεφέσθω το σώμα σιτίοις, ίνα ζή και άνεμποδίστως υπηρετεί· ου μην (αλλ' όχι όμως) ίνα προς τρυφάς έκδοθή»,

Γι' αυτό, «ημείς ουκ έδιδάχθημεν σωματοκτόνοι, αλλά παθοκτόνοι» (Αββάς Ποιμήν).   Συνεχίζεται

Συναξάρι από το χθεσινό μας Κύκλο (27-01-2013)

Τη ιστ΄ Ιανουαρίου μνήμη των αγίων μαρτύρων

ΠΕΥΣΙΠΠΟΥ, ΕΛΑΣΙΠΠΟΥ και ΜΕΣΙΠΠΟΥ.

Ο πόθος για τη νίκη ατσάλωνε τα γυμνασμένα σώματα, και τα άγρια άλογα έπαιρναν φτερά. Σ’ ολόκληρη την Καππαδοκία ήταν ονομαστά για την ικανότητα τους στην ιππασία τούτα τα τρίδυμα αδέλφια: Πεύσιππος, Ἐλάσιπ­πος, Μέ­σι­π­­πος. Τα ίδια τα ονόματα τους, δοσμένα από τον πετυχημένο ιπ­πέα πατέρα τους, διαλαλούσαν την εκπληκτική τους δεξιοτεχνία στην τιθάσευση των ίππων. Κι αυτοί οι αγώνες τους χάρισαν τη νίκη και το κλαδί της ελιάς, που στόλισε τα περήφανα νεανικά τους πρόσωπα.

Ο δρόμος για τούς περίφημους Ολυ­μπια­­κούς αγώ­νες ά­νοι­γε πια γι’ αυτούς. Ποια ευτυχία να ζητήσουν μεγαλύτερη; Μα ήταν κάποια άλλη θύρα που άνοιξε μπροστά τους εκείνη τη στιγμή, στον τρελό της νιότης καλπασμό, για να τους οδηγήσει στην αληθινή ευτυχία και μακαριότητα. Η γιαγιά Νεονίλ­λα, η γνωστή γιάτρισσα της περιοχής, είχε αναλάβει υπό την προστασία της τα τρία παιδιά μετά την πλήρη ορφάνια τους. Η γεροντική καρδιά τούτης της σεβάσμιας γυναίκας είχε φωτιστεί με της αληθινής πίστης το φως. Κι ένα βρα­δινό στάθηκε μπροστά στα τρία εγ­γό­νια της και τους μίλησε με παρ­­­ρησία και σταθερότητα.

 Στα κατά­πλη­κτα μάτια, στις διψασμένες νεανικές καρδιές άφησε να ξετυλιχτεί το θαυμάσιο σχέδιο της θείας οικονομίας, η ενανθρώπηση και η θυσία του Σωτήρα Χριστού.

Ευλογημένη ώρα, αθώρητη στα μάτια του κόσμου, γραμμένη ανεξίτηλα στο βιβλίο του ουρανού. Ο λυτρωτικός σπόρος μπαίνει βαθιά στις νεανικές καρδιές και δημιουργεί αληθινή κοσμογονία. Γκρεμίζει θεούς και θεές, συντρίβει είδωλα, εξαφανίζει βωμούς. Ο Ήλιος της δικαιοσύνης λάμπει στις ψυχές τους· το πνεύμα της θείας δύναμης τους κατακλύζει και ομολογούν την πίστη στον Ιησού Χριστό.  

Το νέο αντιλαλεί στην Καππαδοκία, τότε, στο τέλος του 2ου αιώνα. Το μαθαίνουν όλοι εκείνοι που τους ζητωκραύγαζαν στους ιππικούς αγώνες, που τους καταχειροκροτούσαν στις νίκες τους. Κι είναι η αντίδραση τους σφοδρή  όπως φοβερή ήταν και η ήττα του πονηρού που έχανε τις ψυχές, τις οποίες είχε κατακτήσει ολοκληρωτικά πια ο Ναζωραίος. «Θα σας κάψουμε ζων­τανούς!», αντιλαλεί η απειλή. Και οι νικητές του ιπποδρόμου καλπάζουν τώρα για μία άλλη νίκη. «Κἄν ὦσιν ἱπ­πεῖς, κλήσεων σημασίᾳ, πεζοί τρέχουσι τρίδυμοι τρεῖς πρός φλόγα», σημειώνει ο συναξαριστής τη μέρα της μνήμης τους, στις 16 Ιανουαρίου. Η φλόγα που πυρώνει τις καρδιές νικά το φόβο για τις πύρινες φλόγες. Το σώμα λειώνει στην καταλύτρα φωτιά, μα η ψυχή σαν το χρυ­­σάφι στο καμίνι καλλύνεται, λαμ­πρύ­νε­ται για να εισέλθει στη Βασιλεία της αιώνιας δόξας.

Η γιαγιά τους, Νεονίλλα, έμαθε το μαρτύριο των τριών εγγονών της. Και ευχήθηκε να αξιώσει ο Άγιος Θεός, να τελειώσει θεαρέστως και τη δική της πρόσκαιρη ζωή. Μαρτύρησε και αυτή, για να συναντήσει τους Μάρτυρες εγγονούς της στα αθάνατα σκηνώματα της θείας μακαριότητας. «Νεονίλλα γραῦς· ἀλλὰ πῦρ ἀνημμένον, Ὥς πὲρ τις ἀκμάζουσα καρτερεῖ νέα.»     
Απολύτρωση

Από το χθεσινό μας Κύκλο (27-01-2013)

Ο ΕΠΙΟΥΣΙΟΣ ΑΡΤΟΣ

Στην Παλαιά Διαθήκη όχι μόνο το ψωμί, αλλά και η γεύση του αποτελεί κριτήριο για την ευτυχία της καθημερινότητας. Έτσι, τόσο οι Ψαλμοί όσο και ο Προφήτης Hσαΐας αναφέρουν ότι όποιος άνθρωπος υποφέρει και μοιάζει σαν να τον έχει εγκαταλείψει ο Θεός, τρώει το ψωμί του «με δάκρυα», με αγωνία ή «με στάχτη», ενώ όποιος είναι χαρούμενος το τρώει με χαρά.

Το εκπληκτικότερο, όμως, στην Π. Διαθήκη είναι ότι το ψωμί δεν θεωρείται μόνο παράμετρος σταθμίσεως της καθημερινότητας του ανθρώπου, αλλά και της ηθικής του καταστάσεως. Ο αμαρτωλός τρώει «άρτον ασεβείας» ή «ψεύδους» και ο νωθρός «άρτον αργίας». Αλλά και όταν κάποιος τρώει ψωμί με κάποιον άλλον, αυτό σημαίνει ότι είναι φίλος του. Έτσι, το ψωμί νοηματοδοτεί το καθήκον της φιλοξενίας, δεδομένου ότι γίνεται το ψωμί του περαστικού που στέλνει ο Θεός. Γι' αυτό στην Π. Διαθήκη τονίζεται όχι μόνο η ανάγκη να μοιράζεται ο άνθρωπος το ψωμί του με τον πεινασμένο, αλλά και η ιδιότητα του ως της καλύτερης εκφράσεως της αδελφικής αγάπης.

Oι μαρτυρίες αυτές της Π. Διαθήκης περί του ψωμιού μάς βοηθούν να κατανοήσουμε τον ρόλο του στην Kυριακή Προσευχή: «Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον, δὸς ἡμῖν σήμερον». Παρακαλώντας τον Θεό να μας δίνει καθημερινά το ψωμί, Tον παρακαλούμε να μας διατηρήσει στη ζωή, διότι -όπως γράφει ο απόστολος Παύλος- ο Θεός είναι «που δίνει στον σποριά τον σπόρο και το ψωμί για να τραφεί» ο άνθρωπος. Γι' αυτό και στο θαύμα του χορτασμού των πεντακισχιλίων, το ψωμί που ο Kύριος πολλαπλασιάζει θαυματουργά  αποτελεί τη βάση διατροφής τόσων πολλών ανθρώπων.

H χρησιμοποίηση του ψωμιού στη χριστιανική λατρεία βρίσκει την πληρότητά της στη Θεία Λειτουργία. Ο Ιησούς παρήγγειλε κατά το Mυστικό Δείπνο να ανανεώνεται η πράξη που μετατρέπει τον άρτο στο θυσιασμένο και αναστημένο Σώμα του ("τούτο εστί το σώμα μου") και στο μυστήριο της ενότητας των πιστών. Απαραίτητη τροφή και δωρεά του Θεού, το ψωμί που ζητεί καθημερινά ο πιστός από τον Θεό παραπέμπει στο πρόσωπο του θυσιαζομένου Σωτήρα, εκείνου ο οποίος είναι «το αληθινό ψωμί από τον ουρανό», αυτό «που χαρίζει ζωή στον κόσμο», δηλαδή ο ίδιος ο Iησούς, όπως τόσο χαρακτηριστικά διακηρύσσει στους Mαθητές του: «Eγώ είμαι αυτό το ψωμί, ο άρτος της ζωής. Όποιος έρχεται σ' εμένα δεν θα πεινάσει».

Στις Πράξεις των Αποστόλων πολλές φορές μαρτυρείται η λειτουργική πράξη, η οποία χαρακτηρίζει τη χριστιανική κοινότητα η «κλάσις του άρτου» και η εν συνεχεία μετάδοσή του στους πιστούς. Αυτός είναι και ο αρχαιότερος όρος για τη Θεία Eυχαριστία: το ψωμί ευλογείται και γίνεται Σώμα του Xριστού, τεμαχίζεται και διαμοιράζεται στους πιστούς. O ίδιος ο απ. Παύλος επεξηγεί κατά τον καλύτερο τρόπο την έννοια της «κλάσεως του άρτου»: «Kι όταν κόβουμε και μοιράζουμε το ψωμί, τρώγοντάς το δεν κοινωνούμε με το σώμα του Χριστού;». Έτσι, ο συγκεκριμένος όρος εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο την ενότητα των πιστών διά της Μεταλήψεως του Σώματος του Χριστού.

Και η ωραία προσευχή που διασώθηκε σε ένα από τα αρχαιότερα κείμενα για τη Θεία Λειτουργία (τη Διδαχή των Δώδεκα Αποστόλων, αρχές του 2ου αιώνα μ.X.) αποτελεί ένα από τα εναργέστερα κείμενα για τη χρήση του άργου (ψωμιού) στη Λειτουργία: «Σ' ευχαριστούμε Πατέρα μας για τη ζωή και τη γνώση που μας έδωσες με τον Yιό Σου τον Ιησού. Σ' εσένα η δόξα στους αιώνες. Όπως αυτός ο τεμαχισμένος άρτος ήταν διασκορπισμένος πάνω στα όρη και συνάχθηκε και έγινε ένα, έτσι ας συναχθεί και η Εκκλησία σου από τα πέρατα της γης στη βασιλεία σου».           

ΣΥΝΑΞΑΡΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΚΥΚΛΟ ΜΑΣ

 «Μετὰ δὲ ταῦτα ἀνέδειξεν ὁ Κύριος καὶ ἑτέρους ἑβδομήκοντα καὶ ἀπέστειλεν αὐτοὺς ἀνὰ δύο πρὸ προσώπου αὐτοῦ εἰς πᾶσαν πόλιν καὶ τόπον οὗ ἤμελλεν αὐτὸς ἔρχεσθαι. Ἔλεγεν οὖν πρὸς αὐτοὺς· ὁ μὲν θερισμὸς πολύς, οἱ δὲ ἐργάται ὀλίγοι. Δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ὅπως ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ. Ὑπάγετε· ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστέλλω ὑμᾶς ὡς ἄρνας ἐν μέσῳ λύκων. Μὴ βαστάζετε βαλάντιον, μὴ πήραν, μηδὲ ὑποδήματα, καὶ μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάσησθε· εἰς ἣν δ’ ἂν οἰκίαν εἰσέρχησθε, πρῶτον λέγετε· εἰρήνη τῷ οἴκῳ τούτῳ καὶ ἐὰν ᾖ ἐκεῖ υἱὸς εἰρήνης, ἐπαναπαύετε ἐπ’ αὐτὸν ἡ εἰρήνη ὑμῶν· εἰ δὲ μήγε, ἐφ’ ὑμᾶς ἀνακάμψει… καὶ θεραπεύετε τοὺς ἐν αὐτῇ ἀσθενεῖς, καὶ λέγετε αὐτοῖς· ἤγγικεν ἐφ’ ὑμᾶς ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ».

Ἄγαβος, προφήτης, Ἀκύλας, μετὰ τῆς συζύγου αὐτοῦ Πρισκίλλης, Ἀμπλίας, Ἐπίσκοπος Ὀδυσσουπόλεως, Ἀνανίας, στὴ Δαμασκό, Ἀνδρόνικος, Ἐπίσκοπος Πανονίας ,  Ἀπελλῆς, Ἐπίσκοπος Σμύρνης , Ἀπελλῆς, Ἐπίσκοπος τῆς ἐν Θράκῃ Ἡρακλείας, Ἀπολλώ(ς), Ἐπίσκοπος Καισαρείας , Ἀπφία(ς) σαφῶς πρόκειται περὶ γυναίκας Ἀποστόλου, τὴν ὁποία ἀναφέρει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στὴν πρὸς Φιλήμονα ἐπιστολή: «καὶ Ἀπφίᾳ τῇ ἀγαπητῇ». Συνεμαρτύρησε μετὰ τῶν Ἀποστόλων Φιλήμονος, Ἀρχίππου καὶ Ὀνησίμου, Ἀρίσταρχος, Ἐπίσκοπος τῆς ἐν Συρίᾳ Ἀπαμείας, Ἀριστόβουλος, Ἐπίσκοπος Βρεττανίας, ἀδελφὸς τοῦ Ἀποστόλου Βαρνάβα, Ἀρτεμᾶς, Ἐπίσκοπος Λύστρων , Ἄρχιππος, εἰς Κολοσσάς, Ἀσύγκριτος, Ἐπίσκοπος Ὑρκανίας, Ἀχαϊκός, μαθητὴς στὴν Κόρινθο, Βαρνάβας ἢ Ιωσῆς, Κύπριος, ἀπὸ τοὺς ἑλληνιστὲς Ἑβραίους τῆς νήσου καὶ ἀπὸ τὴ φυλὴ τοῦ Λευΐ. Ἀπὸ Ἰωσῆς, γιὰ τὸ γλυκύ του κήρυγμα, μετονομάσθηκε Βαρνάβας, που σημαίνει «υἱὸς παρακλήσεως». Γάϊος, Ἐπίσκοπος Ἐφέσου, Ἐπαινετός, Ἐπίσκοπος Καρθαγένης , Ἐπαφρόδιτος (ἢ Ἐπαφρᾶς), Ἐπίσκοπος Κολοφῶνος, Ἔραστος, Ἐπίσκοπος Πανεάδος, Ἑρμᾶς, Ἐπίσκοπος Φιλίππων, Ἑρμῆς, Ἐπίσκοπος Δαλματίας , Εὔβουλος, μαθητὴς Παύλου , Εὔοδος, Ἐπίσκοπος Ἀντιοχείας, Ζακχαῖος, ἀρχιτελώνης τῆς Ἱεριχώ, Ζηνᾶς, Ἐπίσκοπος Διοσπόλεως τῆς Λαοδικείας Ἡρωδίων Ἐπίσκοπος Νέων Πατρῶν, Ἰάσων, Ἐπίσκοπος Ταρσοῦ, Ἰουνία(ς)· τὸν ἀναφέρει ὁ Ἀπόστολος Παῦλος στὴν πρὸς Ρωμαίους ἐπιστολή: «ἀσπάσασθε Ἀνδρόνικον καὶ Ἰουνίαν τοὺς συγγενεῖς μου καὶ συναιχμαλώτους μου, οἵτινές εἰσιν ἐπίσημοι ἐν τοῖς ἀποστόλοις». Ιοῦστος ἢ Ἰωσὴφ ἢ Βαρσαββᾶς ἢ Ἰησοῦς ἢ Ἰωσῆς, Ἐπίσκοπος Ἐλευθερουπόλεως, ὁ σύμψηφος γενόμενος τοῦ Ματθίου, ὁ ἀδελφόθεος, Καῖσαρ, Ἐπίσκοπος Κορώνης , Κάρπος, Ἐπίσκοπος Βερόης τῆς Θράκης , Κηφᾶς , Κλήμης, Ἐπίσκοπος Σαρδέων , Κοδρᾶτος, Ἐπίσκοπος Ἀθηνῶν, Κουᾶρτος, Ἐπίσκοπος Βηρυτοῦ , Κρήσκης, Ἐπίσκοπος Καρχηδόνος , Λίνος, Ἐπίσκοπος Ρώμης , Λουκᾶς, Ἐπίσκοπος τῆς ἐν Συρίᾳ Λαοδικείας, Μᾶρκος, Ἐπίσκοπος Βύβλου τῆς Ἀντιόχειας, Μᾶρκος, ἀνεψιὸς τοῦ Βαρνάβα, Ἐπίσκοπος Ἀπολλωνιάδος, Νάρκισσος, Ἐπίσκοπος Ἀθηνῶν, Νικάνωρ, διάκονος ἐκ τῶν ἑπτά, Νυμφᾶς, μαθητὴς Παύλου ,Ὀλυμπᾶς, ἀκόλουθος Πέτρου στὴ Ρώμη,  Ὀνήσιμος, μαθητὴς Παύλου,  Ὀνησιφόρος, Ἐπίσκοπος Κολοφῶνος, Οὐρβανός, Ἐπίσκοπος Μακεδονίας, Παρμενᾶς, διάκονος ἐκ τῶν ἑπτά, Πατρόβας, Ἐπίσκοπος Ποτιόλων , Πούδης, ἀκόλουθος Παύλου, Πρόχορος, διάκονος ἐκ τῶν ἑπτά, Ἐπίσκοπος Νικομηδείας, , Ροῦφος, Ἐπίσκοπος Θηβῶν τῆς Ἑλλάδος, Σίλας, Ἐπίσκοπος Κορίνθου, Σιλουανὸς, Ἐπίσκοπος Θεσσαλονίκης, Σίμων ἢ Συμεὼν ἢ Κλεόπας, ὁ ἀδελφόθεος, δεύτερος Ἐπίσκοπος Ἱεροσολύμων, υἱὸς Ἰωσὴφ τοῦ Μνήστορος καὶ ἀδελφὸς Ἰακώβου, Στάχυς, Ἐπίσκοπος (πρῶτος) Βυζαντίου, Στεφανᾶς, μαθητὴς τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, Στέφανος, πρωτομάρτυρας καὶ ἀρχιδιάκονος, Σωσθένης, Ἐπίσκοπος Κολοφῶνος, Σωσίπατρος, Ἐπίσκοπος Ἰκονίου, Τέρτιος, Ἐπίσκοπος Ἰκονίου, μαθητὴς Παύλου, Τιμόθεος, Ἐπίσκοπος Ἐφέσου, μαθητὴς Παύλου, Τίμων, διάκονος ἐκ τῶν ἑπτά, Ἐπίσκοπος Βόστρων, Τίτος, Ἐπίσκοπος Γορτύνης τῆς Κρήτης, μαθητὴς Παύλου, Τρόφιμος, ἀκόλουθος Παύλου, Τυχικός, Ἐπίσκοπος Χαλκηδόνος ἢ Κολοφῶνος, Φιλήμων, Ἐπίσκοπος Γάζης, μαθητὴς Παύλου, Φίλιππος, διάκονος ἐκ τῶν ἑπτά, ἐκ Καισαρείας τῆς Παλαιστίνης, ἐβάπτισε το Σίμωνα τὸν Μάγο καὶ τὸν Εὐνοῦχο τῆς Κανδάκης, Φιλόλογος, Ἐπίσκοπος Σινώπης, Φλέγων, Ἐπίσκοπος Μαραθῶνος, Φουρτουνᾶτος, μαθητὴς του Αποστόλου Παύλου. 

ΓΙΑ ΜΙΑ ΝΕΑ ΧΡΟΝΙΑ (Από τον προηγούμενο Κύκλο μας)

῾Η γιορτή τῆς περιτομῆς πιστοποιεῖ τήν ἀνθρώπινη φύση πού γιά τή σωτηρία μας προσέλαβε ὁ Θεός. «Συγκαταβαίνων ὁ Σωτήρ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων... οὐκ ἐβδελύξατο σαρκός τήν περιτομήν», διακηρύττει ὁ ἐκκλησιαστικός ὕμνος. ᾿Επίσης ὅμως, ἡ περιτομή στοιχειοθετεῖ ἕνα κύριο γνώρισμα τῆς ταυτότητας τῶν ἀνθρώπων τοῦ Θεοῦ, ὅπως ἡ συνέχεια θά δείξει.

῾Η περιτομή, ὅπως καί ὅλα τά γεγονότα πού συνδέονται μέ τό πρόσωπο τοῦ Θεανθρώπου Κυρίου μας, ἔχει προϊστορία. Τή μελετοῦμε στήν Παλαιά Διαθήκη. Πολύ παλιά, πρίν ἀκόμη ἀνακαλύψει τά μέταλλα ὁ πολιτισμός, οἱ ἄνθρωποι ἔκαναν περιτομή μέ πέτρινα μαχαίρια (῎Εξ 4,25· ᾿Ιη 5,2-3). Γιά τόν ᾿Ισραήλ, τόν ἐκλεκτό κι ἀγαπημένο λαό τοῦ Θεοῦ, ἡ περιτομή εἶχε κοινωνική ἀλλά καί θρησκευτική σημασία. ῾Ο ἴδιος ὁ Θεός ἀπαιτώντας την ἀπό τόν πατριάρχη ᾿Αβραάμ τήν ὀνομάζει «σημεῖον διαθήκης ἀνά μέσον ἐμοῦ καί ὑμῶν» (Γε 17,11). Τήν προσδιορίζει, δηλαδή, ὡς γνώρισμα τῆς ἀδιάρρηκτης συμφωνίας, τοῦ πνευματικοῦ γάμου τόν ὁποῖο συνάπτει ὁ Γιαχβέ μέ τό λαό του.

………………………………………………………………………………………………..

Μετά ἀπό ὅλη αὐτή τήν προϊστορία εἶναι πράγματι συγκλονιστικά καταπληκτικό τό γεγονός ὅτι καί αὐτός ὁ ᾿Ιησοῦς Χριστός, πού ὡς ἄνθρωπος προῆλθε ἀπό τή γενιά τοῦ ᾿Αβραάμ, ὑποτάσσεται στή διάταξη τῆς περιτομῆς. Βρέφος ὀκταήμερο δέχεται στό ἄχραντο σῶμα του τήν περιτομή (Λκ 2,21), γιά νά ἀπαλλάξει ἀπό τήν ταλαιπωρία της ὅλους ἐμᾶς, πού μέ τό ἅγιο Βάπτισμα πολιτογραφόμαστε στή βασιλεία του καί ἀποτελοῦμε τόν νέο ᾿Ισραήλ, τήν ᾿Εκκλησία.

«᾿Οδύνη καί ἕλκος (=πληγή)» ἦταν τά γνωρίσματα τῆς παλιᾶς περιτομῆς, λέει ὁ Μ. Βασίλειος, ἐνῶ τοῦ Βαπτίσματος ἡ προσφορά εἶναι «δρόσος ψυχῆς καί ἴαμα (=θεραπεία)» τοῦ ἕλκους τῆς καρδιᾶς. Καί γίνεται ἡ περιτομή τοῦ Χριστοῦ στοιχεῖο τῆς ταυτότητας τοῦ χριστιανοῦ· Καθώς ἐντάσσεται στήν ᾿Εκκλησία ὁ πιστός μέ τό μυστήριο τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος, πού εἶναι ἡ «ἀχειροποίητη περιτομή» , πετᾶ ἀπό πάνω του «τό σῶμα τῶν ἁμαρτιῶν τῆς σαρκός», κάθε ἐπήρεια τοῦ πονηροῦ καί κάθε ἀπαίτηση τοῦ σαρκικοῦ φρονήματος. ᾿Ενστερνίζεται τό φρόνημα τοῦ σταυροῦ, γιά νά ζήσει στό ἑξῆς καί γιά πάντα μέ τόν Χριστό.

Σ᾿ αὐτή τήν ἐν Χριστῷ ζωή ἔρχεται νά στηρίξει καί χειραγωγήσει τόν πιστό ἕνα δεύτερο θεόσδοτο «σημεῖον», πού εἶναι ἐπίσης στοιχεῖο τῆς χριστιανικῆς ταυτότητας, ἡ ἀργία τῆς ἕβδομης ἡμέρας. ῎Εχει κι αὐτή τήν προϊστορία της στήν Παλαιά Διαθήκη. Μόλις ὁλοκλήρωσε τή δημιουργία τοῦ κόσμου ὁ Θεός «κατέπαυσε... ἀπό πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ ὧν ἐποίησε» (Γε 2,2). Σταμάτησε τό δημιουργικό του ἔργο καί ἄρχισε τή σχέση κοινωνίας μέ τά πλάσματά του. Γι᾿ αὐτό τήν ἡμέρα ἐκείνη τήν εὐλόγησε καί τήν ἁγίασε, τήν ξεχώρισε ἀπό τίς ἄλλες ἡμέρες καί τήν καθιέρωσε ὡς ἡμέρα λατρείας του (᾿Εξ 20,8-10).

…………………………………………………………………………………………………

Στήν καινή κτίση, τήν ᾿Εκκλησία, μετά ἀπό τό ριζοσπαστικό κήρυγμα τοῦ ἀποστόλου Παύλου ἡ περιτομή γίνεται πνευματική. Εἶναι ἡ μυστική μετοχή τοῦ πιστοῦ στό σταυρό τοῦ Κυρίου μέ τήν ἀποκοπή τῶν παθῶν καί τήν ἀγάπη πρός τούς ἀδελφούς. Πρίν ἀπ᾿ αὐτό ὁ Κύριος ᾿Ιησοῦς Χριστός καταργεῖ τό ἑβραϊκό Σάββατο καί μεταφέρει τόν ἁγιασμό στή «μία τῶν σαββάτων», τήν πρώτη τῆς ἑβδομάδας, τήν Κυριακή. Τήν ἡμέρα πού ἀναστήθηκε ὁ Χριστός κι ἀνέστησε τήν ἀνθρώπινη φύση μας, τήν ἁγίασε καί τήν εὐλόγησε. Τήν ἀνέδειξε ἕνα καινούργιο σάββατο, πού ἀντικατέστησε τό παλιό καί πῆρε ὅλα τά γνωρίσματά του, ἐνῶ ἐπιπλέον ἀπέκτησε καινούργιες χάρες.

῾Αγιασμός τῆς Κυριακῆς καί καθημερινή προσπάθεια γιά τήν κατάργηση τῆς δυναστείας τῶν παθῶν μέσα μας εἶναι δύο ἀνεξίτηλα «σημεῖα» τοῦ Κυρίου πάνω στήν κάθε ψυχή πού ἐξαγόρασε μέ τή λυτρωτική θυσία του. Εἶναι δύο ἀλληλένδετα στοιχεῖα τῆς ταυτότητας τοῦ χριστιανοῦ, γνωρίσματα τῆς πνευματικῆς ζωῆς του, ἀλλά καί δύο ἀδιάψευστες ἀποδείξεις ὅτι ἡ πίστη τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἡ μόνη δύναμη πού μπορεῖ νά ἀλλάξει τόν κόσμο μας καί νά μᾶς ἀπαλλάξει ἀπό τή φθορά.  

 Στέργιος Ν. Σάκκος.